Đình Bắc và Phan Tuấn Tài lật ngược trận đấu trước Pakistan, nhưng hiệp một của Việt Nam vẫn để lại dấu hỏi

Trong ga-ra của một tòa nhà cũ ở Hamburg, tôi giữ thói quen xem lại băng hình các trận đấu Đông Nam Á vào lúc nửa đêm, khi tiếng còi xe đã thưa và chỉ còn mùi cà phê nguội trên bàn. Đêm đó tôi tua đi tua lại hiệp một trận Việt Nam gặp Pakistan. Điều khiến tôi dừng lại không phải một pha bóng đẹp. Đó là sự trống rỗng. Việt Nam đứng thứ 99 trên bảng xếp hạng FIFA, Pakistan thứ 198, khoảng cách 99 bậc, và cũng là dữ kiện duy nhất trong toàn bộ câu chuyện trận đấu này có nguồn gốc rõ ràng. Vậy mà trong năm phút đầu, chính Pakistan tạo ra ít nhất hai cơ hội. Tôi ghi lại mốc thời gian đó vào sổ tay, cạnh dòng chữ tôi vẫn viết cho mọi trận đấu của đội bóng mình theo dõi: nhịp tim của một đội tuyển không nằm ở bảng xếp hạng.

Từ bãi tập đến khán đài vắng, tôi đếm nhịp tim đội bóng bằng đôi giày lấm bùn.

Trận đấu thuộc một giải khu vực mà tài liệu gọi là FIFA ASEAN Cup, cái tên cần được kiểm chứng, bởi bóng đá đội tuyển Đông Nam Á do AFF quản lý, và AFF Cup hay ASEAN Championship mới là giải đấu chuẩn. Việt Nam bước vào sau một thất bại trước Thái Lan, và kết thúc vòng bảng ở vị trí thứ hai bảng B, nghĩa là không vô địch bảng. Sau đó là trận tranh hạng ba, dự kiến lúc 16 giờ ngày 5 tháng 10, gặp Malaysia. Đó là những gì cần biết để hiểu vì sao một chiến thắng trước Pakistan lại không mang ý nghĩa của một bước ngoặt.

Bức tranh khu vực đặt trận đấu này vào đúng chỗ của nó. Thái Lan là đội dẫn đầu khu vực, đội đã thắng Việt Nam và thắng bảng. Việt Nam thuộc tầng thứ hai: mạnh, nhưng không thống trị. Pakistan nằm ở tầng đang phát triển. Khoảng cách 99 bậc thứ hạng nói lên kỳ vọng, không nói lên màn trình diễn. Và chính vì kỳ vọng cao, một hiệp một bế tắc trước Pakistan mới có sức nặng chẩn đoán hơn nhiều so với một chiến thắng chung cuộc.

Áp lực công luận sau thất bại trước Thái Lan đặt lên vai huấn luyện viên Kim Sang Sik mức trung bình. Ông là một huấn luyện viên nước ngoài, và ở cấp đội tuyển quốc gia, các huấn luyện viên nước ngoài thường bị soi kỹ hơn khi kết quả chao đảo. Một chiến thắng trước Pakistan làm dịu căng thẳng, nhưng chỉ khi nó có thể lặp lại. Trận tranh hạng ba có một đặc điểm mà ít người để ý: mức cạnh tranh thấp hơn, nghĩa là áp lực truyền thông cũng thấp hơn. Đó là môi trường lý tưởng để thử nghiệm, và cũng là môi trường dễ che đi vấn đề.

Về mặt chiến thuật, Pakistan chọn khối phòng ngự thấp và chờ đợi. Việt Nam cầm bóng nhưng không xuyên phá. Không có chỉ số xG, không có PPDA, không có thống kê kiểm soát bóng nào được công bố kèm theo trận đấu này. Đó là giới hạn tôi buộc phải nói rõ ngay từ đầu, thay vì lấp vào bằng cảm xúc. Khi dữ liệu trống, người viết có hai lựa chọn: dựng một câu chuyện đẹp, hoặc thừa nhận khoảng trống và phân tích cái còn lại. Tôi chọn cách thứ hai.

Hiệp hai thay đổi hoàn toàn cục diện. Huấn luyện viên Kim Sang Sik tung Đình Bắc và Phan Tuấn Tài vào sân sau giờ nghỉ, và hai cầu thủ này trực tiếp tạo ra hoặc ghi cả ba bàn thắng của Việt Nam trong hiệp hai. Bàn đầu tiên đến từ một đường chọc khe có trọng lượng cho người chạy chỗ. Bàn thứ hai là một pha căng ngang trở lại tuyến hai để Hoàng Đức dứt điểm từ xa. Bàn thứ ba là một pha phối hợp. Ba bàn, ba kiểu, nhưng cùng một ý tưởng: kéo giãn khối phòng ngự thấp bằng cách đưa bóng trở lại tuyến tiền vệ thứ hai thay vì nhồi bóng vào vòng cấm đông người.

Điểm cốt lõi nằm ở chỗ này: chiến thắng này do ghế dự bị quyết định, không do hệ thống quyết định. Đó là kiểu thắng có phương sai cao, một lựa chọn thay người đúng lúc chứ không phải một mô hình trận đấu có thể lặp lại. Khi một đội chỉ phá được bê tông nhờ hai cá nhân vào sân từ ghế dự bị, đội đó đang sống bằng cảm hứng, không bằng cấu trúc.

Motif căng ngang về tuyến hai là một thiết bị hợp lệ để chống khối phòng ngự thấp. Nó cho thấy Việt Nam có chủ đích dùng các tiền vệ trung tâm dâng cao để đón bóng ở rìa vòng cấm, thay vì cố xuyên qua trung lộ. Nhưng nó cũng cho thấy điều ngược lại: tuyến đầu xuất phát không tạo đủ áp lực. Williams Minh Hoàng bỏ lỡ một cơ hội lớn. Đó là chi tiết tôi giữ lại, bởi nó nhất quán với toàn bộ hiệp một.

Cần nói rõ về cơ chế của sự thay đổi. Đình Bắc và Phan Tuấn Tài ghi bàn, nhưng hơn thế, họ thay đổi nhịp độ tiếp cận. Một cầu thủ vào sân từ ghế dự bị thường mang theo thứ mà người xuất phát đã đánh mất sau ba mươi phút đầu: sự sốt ruột tích cực. Đình Bắc chạy chỗ vào khoảng trống sau lưng hàng thủ, buộc khối phòng ngự thấp phải giãn ra. Khi khối phòng ngự giãn, tuyến hai có đất. Hoàng Đức xuất hiện đúng lúc ở rìa vòng cấm và kết thúc. Đó là một chuỗi nhân quả, không phải một khoảnh khắc may mắn.

Trong phòng thay đồ, một tình huống mới đang hình thành. Khi hai cầu thủ vào thay người chơi tốt hơn những người xuất phát hai trận liên tiếp, áp lực đè lên đội hình xuất phát. Đó là một động lực nội bộ lành mạnh nhưng cũng có thể gây xáo trộn. Nó gợi một điều về cấu trúc lãnh đạo trên sân: ai là người kéo nhịp độ khi đội bóng bế tắc? Trong trận này, câu trả lời đến từ ghế dự bị, chứ không từ băng đội trưởng.

Tôi theo dõi rất nhiều trận của các đội bóng Đông Nam Á trong những năm làm phóng viên theo chân đội, và tôi học được rằng một hiệp hay không xóa được một hiệp dở. Nó chỉ đặt chúng cạnh nhau. Với một đội xếp thứ 99 gặp một đội xếp thứ 198, việc để đối thủ ghi bàn mở tỷ số từ một sai sót phòng ngự là tín hiệu chẩn đoán quan trọng hơn cả ba bàn thắng. Bàn thắng nói về khả năng. Sai sót nói về sự tập trung, và sự tập trung là thứ Thái Lan hay Malaysia sẽ trừng phạt không thương tiếc.

Truyền thông khu vực đọc trận này như một cuộc lật ngược ngoạn mục. Tôi đọc nó khác. Đây là một cuộc khủng hoảng được trì hoãn, không phải được giải quyết. Thất bại trước Thái Lan cộng với một hiệp một bế tắc trước đội yếu nhất bảng cho thấy vấn đề gốc, sự bất ổn, đã bị che đi chứ chưa bị sửa. Một hiệp hai rực sáng có thể che một hiệp một tê liệt, nhưng nó không chứng minh rằng hiệp một sẽ không tái diễn.

Còn một tầng vấn đề mà dòng tin nóng gần như không chạm tới: nền tảng bằng chứng. Trong mười hai điểm dữ liệu mà bản phân tích ghi lại, chỉ một điểm, thứ hạng FIFA, có nguồn xác định. Mọi dữ kiện trận đấu khác, từ người ghi bàn, phút ghi bàn, đến tỷ số cuối cùng và thứ hạng chung cuộc, đều được ghi là không có nguồn. Cơ quan truyền thông gốc không xác định được. Nghĩa là toàn bộ câu chuyện trận đấu này đứng trên một chân duy nhất.

Với một phóng viên, đó không phải chi tiết nhỏ. Đó là điều kiện tiên quyết. Tôi không khẳng định chuyện hậu trường khi chưa có hai nguồn đối lập nhau, nguyên tắc tôi giữ từ sau một vụ việc khiến tôi mất niềm tin vào chính mình. Ở đây, tôi thậm chí chưa có một nguồn cho phần lớn sự kiện. Cái tên FIFA ASEAN Cup cũng là một dấu hiệu: FIFA không đặt tên cho một giải Đông Nam Á như vậy. Nếu đây là một giải trẻ hoặc một giải phụ, ý nghĩa xếp hạng và hệ số của kết quả sẽ khác hoàn toàn.

Tôi không viết về bóng đá; tôi viết về những con người mặc áo đấu.

Và những con người ấy, trong trận này, đang ở trong trạng thái tâm lý dễ tổn thương sau thất bại trước Thái Lan. Sự bế tắc hiệp một nhất quán với tâm lý mang theo hơn là với một vấn đề chiến thuật thuần túy. Đó là giả thuyết của tôi, không phải kết luận. Nó cũng gợi một điều về cách huấn luyện viên chuẩn bị tinh thần cho một đội bóng vừa thua trận lớn: liệu việc sửa trận đấu từ ghế dự bị có phải là một kế hoạch, hay là một cách chữa cháy?

Trận tranh hạng ba gặp Malaysia, dự kiến lúc 16 giờ ngày 5 tháng 10, sẽ là nơi Kim Sang Sik có thể xoay tua. Việc đó hợp lý về thể lực, nhưng nó cũng tạo ra một câu hỏi: nếu ông xoay tua và đội vẫn bế tắc trong hiệp một, thì vấn đề không nằm ở cá nhân nào. Nó nằm ở cách đội bóng bước vào trận.

Điều đáng theo dõi không nằm ở tỷ số trận tranh hạng ba gặp Malaysia. Nó nằm ở hiệp một. Nếu Kim Sang Sik vẫn phải sửa trận đấu từ ghế dự bị, áp lực sẽ quay lại, không phải vì ông thay người kém, mà vì một đội bóng chỉ biết chạy bằng nửa sau của chính mình thì chưa thể tiến xa hơn vị trí thứ hai ở Đông Nam Á. Việt Nam là một đội mạnh, không phải một đội thống trị. Khoảng cách với Thái Lan vẫn chưa được định lượng, còn Pakistan đang thu hẹp khoảng cách về khả năng thực thi dù thứ hạng còn xa.

Trong ga-ra, bóng đá không cần màn hình lớn; nó thì thầm qua còi xe và khói thuốc.

Đêm đó tôi tắt băng hình khi trận đấu còn mười phút. Không phải vì hết hứng thú. Tôi muốn tự hỏi mình một điều: nếu ghế dự bị không cứu được đội bóng lần tới, thì ai sẽ là người trả lời cho hiệp một?