Đêm Nagai, mười một chiếc áo đổi thay: Nhật Bản vào chung kết Asian Games bằng hơi thở luân lưu

Trong phòng thay đồ ở sân Nagai, đêm ba mươi tháng Chín, có một tấm bảng trắng. Trước mỗi trận, người ta viết lên đó mười một cái tên. Đêm ấy, tôi đứng ngoài hành lang chờ thẻ tác nghiệp, nhìn thấy một nhân viên cầm giẻ lau, xóa đi từng cái tên của trận tứ kết gặp Bắc Triều Tiên, rồi viết lại mười một cái tên khác. Không một cái tên nào ở lại. Mười một chiếc áo, mười một con người, mười một khoảng trống vừa được lấp. Khi tiếng còi khai cuộc vang lên, mười một người gần như lạ mặt trong cùng một màu áo phải học lại cách gọi tên nhau trong tích tắc. Bóng đá đôi khi bắt đầu bằng một hành động rất nhỏ: một người cầm giẻ, và một quyết định không được giải thích.

Đây là trận bán kết môn bóng đá nam tại Đại hội Thể thao châu Á, trên sân Nagai ở Osaka. Đối thủ là đội tuyển U-21 Uzbekistan. Trước đó, đội U-21 Nhật Bản đã đi qua bốn trận với thành tích ghi mười ba bàn và không để lọt lưới một lần nào. Một hành trình sạch sẽ đến mức người ta bắt đầu quên rằng bóng đá hiếm khi sạch sẽ như vậy. Bốn trận, mười ba bàn, không một bàn thua. Những dữ kiện ấy đẹp, nhưng chúng không nói gì về cảm giác căng thẳng trong chân của một cầu thủ hai mươi tuổi đứng trước vạch vôi mười một mét.

Điều đáng nói là ban huấn luyện đã thay toàn bộ mười một vị trí xuất phát so với trận tứ kết. Không giữ lại một ai. Với một người đã theo dõi bóng đá gần năm thập kỷ, tôi học được rằng một quyết định như thế hiếm khi chỉ là xoay tua cho vui. Nó là một lời tuyên bố về độ sâu của đội hình, và đồng thời là một canh bạc. Trận đấu diễn ra sau một lịch thi đấu dày đặc, và trận chung kết gặp Hàn Quốc đã chờ sẵn ở phía trước. Giữa hai điều đó, người ta chọn cách tin vào những người ít được thấy.

Tôi đã đối chiếu bảng tin từ ba nguồn khác nhau trước khi viết những dòng này, bởi với tôi, một cái tên bị viết sai cũng là một cách làm tổn thương một con người. Có những điều tôi chắc chắn: ngày, sân, tỷ số, và việc mười một vị trí xuất phát đều thay đổi. Cũng có những điều tôi chỉ có thể suy đoán, và tôi sẽ nói rõ đó là suy đoán. Sự cẩn trọng ấy không phải là sự chần chừ; nó là cách tôi giữ cho trang viết của mình không nói dối độc giả.

Trong tám phút đầu, Uzbekistan cho thấy họ đến đây không phải để làm nền. Hai cơ hội trong tám phút, và cơ hội thứ hai thành bàn. Bakhromov, tiền vệ của họ, là người kết thúc pha phản công. Đó là bàn thua đầu tiên của Nhật Bản trong cả giải. Một chuỗi giữ sạch lưới dài bị cắt đứt bởi đúng kiểu bóng mà người ta sợ nhất: một pha chuyển đổi nhanh, khi hàng thủ còn chưa kịp xếp lại đội hình sau một tình huống tấn công.

Tôi chú ý đến một chi tiết nhỏ. Cơ hội thứ nhất và bàn thua đều đến từ cùng một hướng, và cùng một cầu thủ. Bakhromov tấn công vào cùng một hành lang. Với một đội vừa thay cả mười một người, việc một đối thủ tìm ra một khoảng trống cố định ở cánh không phải là ngẫu nhiên. Nó giống như một người gõ cửa cùng một ô cửa sổ, kiên nhẫn, cho đến khi cánh cửa bật ra. Tôi không có dữ liệu để khẳng định Uzbekistan đã chuẩn bị kế hoạch ấy từ trước, nhưng cách họ lặp lại đúng một mô-típ khiến tôi nghiêng về điều đó.

Phải đến phút thứ bốn mươi tư, Nhật Bản mới có cú sút đầu tiên. Bốn mươi tư phút. Trong suốt gần một hiệp, họ cầm bóng nhiều hơn, luân chuyển bóng nhiều hơn, nhưng không thể xuyên qua được hàng thủ đông người của Uzbekistan. Đây là bài toán cũ của bóng đá: một đội cầm bóng tốt gặp một đội chủ động lùi sâu, đóng kín trung lộ, và chờ đợi khoảnh khắc để phản công. Nhật Bản tấn công mà không phá được thế trận. Bóng đi vòng quanh, đẹp mắt, nhưng vô hại như những vòng tròn trên mặt nước.

Tôi nhớ mình đã viết trong sổ tay một câu: đôi khi cầm bóng không phải là kiểm soát, mà là bị kiểm soát bởi sự kiên nhẫn của đối thủ. Vấn đề của Nhật Bản trong hiệp một nằm ở tốc độ và sự gắn kết hơn là ở ý tưởng — mười một cái tên mới cần thời gian để tìm ra nhau, và trong bóng đá, thời gian là thứ đối thủ không bao giờ cho không. Khi một đội thay cả mười một vị trí, cái mất đi đầu tiên không phải là tài năng, mà là những đường chuyền không cần nhìn. Những pha phối hợp mà chỉ cần một ánh mắt là hiểu. Hiệp một của Nhật Bản là một hiệp đấu của những người đang học lại cách hiểu nhau.

Tôi tự hỏi, trong khoảnh khắc ấy, có ai trên khán đài nhận ra rằng thứ đang thiếu không phải là một cầu thủ giỏi hơn, mà là một sợi dây vô hình nối giữa những con người. Sợi dây ấy không mua được, không huấn luyện trong một buổi, và cũng không xuất hiện chỉ vì người ta mặc cùng một màu áo. Nó lớn lên bằng những buổi tập, những trận đấu, những lần cùng nhau thở dốc. Bị xóa đi mười một cái tên, người ta không chỉ mất mười một cầu thủ. Người ta mất một ký ức tập thể về cách chơi cùng nhau.

Bước sang hiệp hai, Yokoyama vào sân ngay từ đầu hiệp. Và gần như lập tức, hai cơ hội đến. Không phải ngẫu nhiên. Một cầu thủ vào sân ở thời điểm đó thường mang theo một nhiệm vụ cụ thể: mở ra một hành lang, tạo ra một nhịp khác. Yokoyama làm đúng điều đó. Anh xuất hiện ở cánh phải, tạt bóng, tạo ra những tình huống mà hiệp một không có. Tôi luôn tin rằng băng ghế dự bị là nơi giấu những lời giải. Vấn đề là người ta có chịu mở nó ra đúng lúc hay không.

Rồi đến phút thứ mười bảy của hiệp hai, ban huấn luyện tung ra cú thay người ba người cùng lúc. Ba người. Đó là một động thái nói rằng: chúng ta không còn chờ đợi nữa. Sau đó, áp lực của Nhật Bản tăng lên rõ rệt. Bóng được đưa vào vòng cấm nhiều hơn, những tình huống bóng hai được giành lại nhiều hơn, và Uzbekistan bắt đầu phải lùi sâu hơn so với chính họ ở hiệp một.

Bàn gỡ hòa đến ở phút thứ bốn mươi ba của hiệp hai. Một pha phối hợp từ hậu vệ biên đến tiền đạo: Kosugi tạt bóng, Ishibashi đánh đầu. Đây là chi tiết mà tôi muốn giữ lại lâu nhất trong bài viết này. Trong suốt hiệp một, Nhật Bản cố đi qua trung lộ và thất bại. Đến khi họ tìm được bàn thắng, con đường ấy lại nằm ở biên. Bóng đi từ ngoài vào, qua không trung, và rơi xuống đúng đầu của người cần nó nhất. Bóng đá có một sự công bằng kỳ lạ: khi bạn ngừng đâm đầu vào bức tường, một ô cửa sổ sẽ mở ra ở nơi bạn không ngờ.

Tôi nghĩ về điều này rất lâu. Có những đội thắng bằng cách áp đặt thế trận từ đầu. Cũng có những đội thắng bằng cách chịu đựng, quan sát, rồi điều chỉnh. Trận đấu này thuộc về nhóm thứ hai. Nhật Bản không áp đảo Uzbekistan. Họ gỡ hòa bằng một khoảnh khắc, và giữ được thế trận đến hết thời gian thi đấu chính thức. Hiệp phụ trôi qua mà không có bàn thắng nào. Và cuối cùng, số phận được định đoạt trên chấm mười một mét.

Trong loạt luân lưu, người đứng dưới khung thành là Pisano Alex Koto Horio. Có một chi tiết nhỏ đáng nhớ từ trước đó: trong một pha bóng nguy hiểm, bóng đi thẳng đến anh, và Nhật Bản thoát khỏi bàn thua thứ hai. Một thủ môn không cứu thua chỉ bằng những pha bay người đẹp mắt, mà còn bằng sự hiện diện — bằng việc khiến đối thủ cảm thấy rằng khung thành nhỏ hơn nó vốn thế. Trong loạt luân lưu, sự hiện diện ấy có trọng lượng riêng của nó. Nhật Bản thắng loạt sút, và giành vé vào chung kết gặp Hàn Quốc.

Giờ tôi muốn nói một điều mà có thể nhiều người sẽ không thích. Chiến thắng này không nên được đọc như một sự khẳng định rằng Nhật Bản vượt trội hơn Uzbekistan. Họ không vượt trội. Họ đi qua bằng một cơ chế có độ biến động rất lớn — loạt luân lưu sau một trăm hai mươi phút bóng đá không bàn thắng trong hiệp phụ. Một trận thắng trên chấm luân lưu, xét cho cùng, được quyết định bởi những khoảnh khắc nhỏ hơn cả một bàn thắng: một bước chạy, một hơi thở, một ánh mắt của thủ môn. Nó đẹp vì nó kịch tính, nhưng nó không phải là một phép đo hoàn hảo của thực lực.

Và đây là điểm tôi cho là điểm mù của ký ức tập thể. Khi một đội thay cả mười một người rồi thắng, người ta sẽ nhớ đến nó như một quyết định táo bạo và tài tình. Nhưng nếu quả luân lưu cuối cùng đi ra ngoài, câu chuyện sẽ bị viết lại hoàn toàn. Cùng một quyết định, cùng một con người, cùng một trận đấu — chỉ khác một đường bóng. Ký ức của chúng ta về một huấn luyện viên phụ thuộc vào những điều nhỏ bé như vậy, và đó là điều bất công nhất trong bóng đá. Tôi đã thấy quá nhiều người bị ký ức tập thể xử án chỉ vì một khoảnh khắc họ không kiểm soát được.

Cũng cần phải nói thêm: bài toán mà Nhật Bản gặp phải trong hiệp một không biến mất. Việc họ gặp khó khăn trước một hàng thủ lùi sâu và phản công nhanh là một mô-típ, không phải một tai nạn. Uzbekistan đã cho thấy rằng nếu bạn đóng kín trung lộ, chịu đựng, và chờ đợi, bạn có thể khiến Nhật Bản bế tắc trong nhiều phút. Trước một đội Hàn Quốc kỷ luật hơn ở trận chung kết, mô-típ ấy hoàn toàn có thể lặp lại. Điều này không làm giảm giá trị của chiến thắng, nhưng nó nhắc chúng ta rằng một trận thắng không xóa đi một vấn đề.

Về khía cạnh sức lực, đây là điều tôi theo dõi chặt chẽ nhất. Một trăm hai mươi phút, cộng thêm một loạt luân lưu, ngay trước trận chung kết gặp Hàn Quốc. Nỗi lo ấy không hề mơ hồ. Đây là một dữ kiện có thể đo đếm được, và nó không nhỏ. Những đôi chân hai mươi tuổi có thể hồi phục nhanh, nhưng không phải vô hạn. Với tư cách một người đã đưa tin về tám kỳ Thế vận hội và tám kỳ World Cup, tôi học được rằng trong các giải đấu, yếu tố quyết định cuối cùng thường không phải là chiến thuật, mà là ai còn đủ trong lành để thực hiện chiến thuật ấy.

Tôi nhớ về một đêm khác, trên đất Nga, khi Nhật Bản dẫn trước Bỉ rồi để thua ngược. Đêm ấy tôi hiểu rằng một trận đấu có thể tan chảy chỉ trong vài phút, và không ai trong chúng ta kịp giữ lại điều gì. Có lẽ vì thế mà lần này tôi không muốn viết về chiến thắng như một kết luận. Tôi muốn viết về nó như một khoảnh khắc đang trôi qua, còn ướt, còn run, chưa kịp khô thành ký ức. Bởi ký ức luôn đến muộn hơn cảm xúc, và luôn chỉnh sửa lại những gì nó chạm vào.

Mỗi đường chuyền trong trận đấu này, với tôi, là một câu thơ bỏ dở, và tôi ngồi đợi những con người ấy vun lại thành một bài hoàn chỉnh. Nhưng có lẽ bài thơ ấy sẽ không bao giờ hoàn chỉnh, vì bóng đá vốn không hoàn chỉnh. Nó chỉ có những khoảnh khắc đứng lại, và những khoảnh khắc trôi đi. Việc của tôi là giữ lại vài khoảnh khắc, bằng những câu chữ cẩn thận, để khi trí nhớ của chúng ta bắt đầu phai, vẫn còn một nơi lưu giữ sự thật.

Vậy nên tôi không viết bài này để ca ngợi một chiến thắng. Tôi viết nó để giữ lại một hình ảnh. Hình ảnh mười một cái tên bị xóa khỏi tấm bảng trắng, và mười một cái tên khác được viết lên. Một hành động nhỏ, lặng lẽ, không ai quay phim. Nhưng chính những hành động như thế mới là nơi bóng đá thật sự bắt đầu — trước cả khi trái bóng lăn, trước cả khi khán đài vang lên, trước cả khi bất kỳ ai biết mình sẽ thắng hay thua.

Trái bóng lăn qua tuổi tôi, và tôi chép lại bằng vần.

Trận chung kết gặp Hàn Quốc đang đến. Đó là một cuộc gặp gỡ mà tôi biết sẽ khiến nhịp tim của rất nhiều người đập nhanh hơn, và khiến những câu hỏi về bản sắc trở nên nặng hơn một trận bóng bình thường. Tôi sẽ ngồi đó, trên khán đài, hòa nhịp tim vào tiếng trống, để không ai thấy mình già.